कावासोती । कावासोतीको शान्त र हरियो परिवेशभित्र जटायु भल्चर रेस्टुरेन्ट समुदायमा–आधारित गिद्ध संरक्षणको एक प्रभावकारी उदाहरण हो । यो केन्द्र स्थानीय समुदाय, राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूको सहकार्यबाट सञ्चालन हुँदै आएको छ, जहाँ संरक्षणको जिम्मेवारी सबैले मिलेर वहन गरेका छन् ।

यो कार्यक्रम बर्ड कन्जर्भेसन नेपालको राष्ट्रिय नेतृत्व तथा बर्डलाइफ इन्टरनेशनलको अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगमा अगाडि बढाइएको हो। स्थानीय समुदायको सक्रिय सहभागितासँगै यी संस्थाहरूले गिद्धहरुका लागि सुरक्षित आहार, आश्रय र दीर्घकालीन संरक्षण रणनीतिमा काम गर्दै आएका छन्।

छिमेकी गाउँहरुमा मरेका घरपालुवा पशुहरुको सूचना गाउँलेहरुले दिन्छन्। त्यसपछि जटायुका अधिकारीहरुले ती पशुहरुको जाँच गर्छन्—डाइक्लोफेनाक तथा अन्य विषाक्त पदार्थको उपस्थिति छ कि छैन भनेर जाँच गरेपछि मात्र ती पशुहरु जटायु भल्चर रेस्टुरेन्टमा ल्याएर गिद्धहरुलाई खुवाइन्छ। यो सुरक्षित र वैज्ञानिक प्रक्रियाले गिद्धहरुको अकस्मात् मृत्यु घटाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।

यो केन्द्र समुदाय–नेतृत्वमा सञ्चालित संरक्षण अभियान हो, जहाँ स्थानीय मानिसहरु, संरक्षणकर्मी र संस्थाहरु एउटै उद्देश्यका साथ काम गरिरहेका छन्। यस सहकार्यले कावासोतीलाई नेपालमा गिद्ध संरक्षणको एक महत्वपूर्ण केन्द्रका रुपमा स्थापित गरेको छ।

नेपाल विश्वमै चराको जैविक विविधताका लागि चिनिन्छ, जहाँ करिब ९०० प्रजातिका चराहरु पाइन्छन्। तिनैमध्ये, जटायु भल्चर रेस्टुरेन्ट वरपरको क्षेत्रमा मात्र झण्डै ८० प्रजातिका चराहरु अभिलेख भइसकेका छन्। यसले यो क्षेत्रको पारिस्थितिक महत्वलाई स्पष्ट रुपमा देखाउँछ।

यहाँ पाइने धेरै चराहरु नेपालका स्थायी बासिन्दा मात्र होइनन्, विभिन्न देश र विश्वका अन्य भू–भागबाट जाडोयाम बिताउन आउने प्रवासी (विन्टरिङ) चराहरु पनि हुन्। यस्ता चराहरुका लागि कावासोतीको यो क्षेत्र सुरक्षित बासस्थान र आहार स्रोत बनेको छ।

जटायु भल्चर रेस्टुरेन्ट पर्यटक तथा वन्यजन्तु फोटोग्राफरहरुका लागि पनि एक विशेष अनुभव हो। यहाँ नजिकै बनाइएको फोटो हाइडबाट गिद्धहरुलाई उनीहरुको प्राकृतिक व्यवहारसहित निकै नजिकबाट अवलोकन गर्न सकिन्छ । यो क्षेत्र विभिन्न गिद्ध प्रजातिहरुको आश्रयस्थल हो। राजगिद्ध, खैरो गिद्ध, हिमाली गिद्ध र डाङ्गोर गिद्धको उपस्थितिले यहाँको जैविक विविधता र संरक्षण मूल्यलाई अझ मजबुत बनाएको छ।

जटायु भल्चर रेस्टुरेन्ट केवल एक फिडिङ साइट मात्र होइन यो समुदाय, संस्था र प्रकृतिबीचको सह–अस्तित्वको जीवन्त कथा हो—जहाँ सचेत प्रयासले गिद्धहरू मात्र होइन, सम्पूर्ण चराजगत् र पारिस्थितिक प्रणालीलाई संरक्षण गर्ने बाटो देखाएको छ।